Etik İlkeler

İslam Araştırmaları Dergisi tüm yazı türlerinde Araştırma ve Yayın Etiğine titizlikle uyar. Dergi, COPE (Committee on Publication Ethics) tarafından hazırlanan rehberlerde belirtilen akademik yayıncılığın etik ilkelerini benimsemiştir (https://publicationethics.org/guidance/Guidelines).

Alanında uzman kişilerce değerlendirilen bir dergide makalelerin yayımlanması, saygı uyandıran ve tutarlı bir bilgi ağının gelişmesinde elzem öneme sahiptir. Zira böyle bir olgu hem yazarların çalışma kalitesinin hem de bu yazarlara destek olan kurumların doğrudan göstergesidir. Uzmanlarca değerlendirilen makalelerde, bilimsel yöntemler uygulanır ve desteklenir. Bu nedenledir ki yayımlama sürecine dâhil olan tüm etmenlerin, yani yazarların, editörlerin, değerlendirmeleri yapan kişilerin ve dergileri yayımlayan dernek ve kuruluşların, kendilerinden beklenen etik tutumlar üzerinde uzlaşması büyük öneme sahiptir.

İslam Araştırmaları Dergisi’ne gönderilen bir makalenin yayımlanmak üzere kabul edilmesi aşağıdaki etik ve hukuki şartlar içerisinde gerçekleşir:

Tüm yazarlar makalenin içeriği ve bu içeriğin dergiye teslim edildiğini kabul etmektedir.
Makalenin içeriği, çalışmanın ilgili olduğu alanda uzman ve sorumlu otoriteler tarafından değerlendirilerek onaylanmıştır.
Makale daha önce herhangi bir dilde kısmen ya da bütünüyle yayımlanmamıştır.
Yayımlanmak üzere İslam Araştırmaları Dergisi’ne gönderilmiş bir makale, değerlendirme süreci içerisinde, başka herhangi bir dergiye gönderilmemelidir.
Şayet İslam Araştırmaları Dergisi’ne teslim edilen nüsha daha önce yayımlanmış şekil, tablo ve uzun metin blokları içeriyorsa, yazar, bunları kullanmak üzere söz konusu bilgilerin asıl copyright sahiplerinden izin almalıdır. Copyright’ı bulunan unsurların tümü İslam Araştırmaları Dergisi’ne teslim edilen nüshada uygun bir şekilde belirtilmelidir.

Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler

İntihal: Başka araştırmacılara ait özgün fikirlerin, yöntemlerin, verilerin veya eserlerin bilimsel atıf kurallarına uygun biçimde atıf verilmeksizin kısmen ya da tamamen kendi çalışmasıymış gibi sunulması, akademik yayın etiğine aykırı bir eylemdir. Yazarlar ortaya koydukları metnin özgünlüğünden sorumludur; tamamen orijinal bir çalışma yaptıklarından emin olmalı ve başkalarının çalışmalarından yararlandılarsa, en uygun şekilde o çalışmalara atıfta bulunmalıdırlar. İntihalin her çeşidi, kişinin kendinden yaptığı intihaller de dahil olmak üzere, gayr-i ahlaki ve kabul edilemez bir davranıştır.
Sahtecilik: Bilimsel araştırmalarda gerçekte var olmayan veya tahrif edilmiş verileri kullanmak yayın etiğine aykırıdır. Bir makalede yararlanılan bütün çalışmaların belirtilmesi zorunludur. Yazarlar çalışmalarının mahiyetini belirlemede etkili olan yayınlara atıfta bulunmalıdır.
Çarpıtma: Araştırma kayıtları veya elde edilen verileri tahrif etmek, araştırmada kullanılmayan cihaz veya materyalleri kullanılmış gibi göstermek, destek alınan kişi ve kuruluşların çıkarları doğrultusunda araştırma sonuçlarını tahrif etmek veya şekillendirmek yayın etiğine aykırı bir eylemdir. Yazarlar, kullandıkları veri ve malzemeyi doğru bir şekilde aktarmalıdır ve başka araştırmacılar için yeterli derecede açık detay vermeli ve atıfta bulunmalıdır. Kasten yanlış veya eksik bilgi sunmak kabul edilemez gayr-i ahlaki bir davranıştır.
Tekrar yayım ve Dilimleme: Mükerrer yayınlarını akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunmak ve bir araştırmanın sonuçlarını, araştırmanın bütünlüğünü bozacak şekilde ve uygun olmayan biçimde parçalara ayırıp birden fazla sayıda yayımlayarak bu yayınları akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunmak yayın etiğine aykırıdır. Araştırma daha önce yayımlanmamış ve başka bir dergide değerlendirme sürecinde olmayan yeni ve orijinal bir bakışa veya yoruma sahip olmalıdır. Daha önce herhangi bir formatta yayımlanmış bir yazıyı yeniden teklif etmek ve aynı makaleyi birden fazla dergiye eşzamanlı olarak göndermek gayr-i ahlaki ve kabul edilemez bir davranıştır.
Haksız yazarlık: Aktif katkısı olmayan kişileri yazarlar arasına dâhil etmek veya olan kişileri dâhil etmemek, yazar sıralamasını gerekçesiz ve uygun olmayan bir biçimde değiştirmek, aktif katkısı olanların isimlerini sonraki baskılarda eserden çıkartmak, aktif katkısı olmadığı halde nüfuzunu kullanarak ismini yazarlar arasına dâhil ettirmek yayın etiğine aykırıdır. Yazarlık makalenin tasarımı, icrası veya yorumlanmasına mühim katkı yapmış kişilere mahsus kılınmalıdır. Önemli katkı yapmış diğer kişiler eş-yazar olarak listelenmelidir. Makalenin yalnızca belirli yönlerine katkı yapmış kimseler teşekkür faslında anılmalıdır. Eş-yazarların tamamı ve sorumlu yazarlar/yetkililer makalenin dergiye sunulan versiyonunu onaylamış olmalıdır.
Gerekli Bilgileri Aktarma: Özgün çalışmalarını makaleleştirmiş yazarlar, yaptıkları araştırmayı ayrıntısıyla anlatmalı ve çalışmalarının önemini belirtmelidir. Makale elde edilen verileri doğru bir şekilde aktarmalı, başkalarının çalışmayı tekrar edebilmesine olanak verecek kadar ayrıntı ve referansı içermelidir. Gerçeği yansıtmayan, kasıtlı olarak çarpıtılmış ifadeler araştırma etiğine aykırıdır ve kabul edilemez.
Derleme ve diğer mesleki makalelerde de doğruluk ve nesnellik çok önemlidir. Bir görüş yansıtan editör yazıları da bu doğrultuda ele alınır.
Patent ve Görüş Ayrılıkları/Çıkar Çatışmaları: Bütün yazarlar, araştırmalarına başlamalarını takip eden üç yıl içinde çalışmalarını uygunsuz olarak etkileyebilecek ya da bu doğrultuda algılanabilecek kişi ya da kurumlarla olan mali, kişisel ve benzeri diğer ilişkilerini ya da olası çıkar çatışmalarını ifşa etmek zorundadır.
Söz konusu çatışma güncel olabilir veya potansiyel olarak var olabilir; bu sebeple bunun İslam Araştırmaları Dergisi’ne açıkça belirtilmesi en güvenli tutumdur. Tüm başvurular potansiyel çıkar çatışması/görüş ayrılığı olarak görülebilecek her türden ilişki ve bağlantının beyanını da içermelidir. İslam Araştırmaları Dergisi, bu tür bilgileri yazı işlerinde gereken kararları vermek için temel alabilir ve bu beyanları, okurların söz konusu çalışmayı değerlendirmesi açısından önemli olduğuna kanaat getirdiği takdirde yayımlayabilir. Bahsedilen çatışma/ayrılık uyarınca İslam Araştırmaları Dergisi makalenin yayımlanmaması yönünde bir karara varabilir. Tüm yazarların, çalışmalarının sonunda “Patent Beyanı” alt başlığıyla, olumsuz şekilde etkilenebilecek ya da etkilenme ihtimali bulunan çalışmalarının arz edilmesinden başlayarak üç yıl içerisinde hâlihazırda vuku bulan ya da böyle bir potansiyele sahip, finansal, kişisel veya diğer insanlarla ya da kurumlarla olan ilişkileri içeren olası herhangi bir çıkar çatışmasını/görüş ayrılığını açıkça belirtmesi gerekir.
Açıkça belirtilmesi gereken potansiyel çıkar çatışmaları/görüş ayrılığı örnekleri, iş verme, danışmanlık, sermaye sahipliği, hizmet ücretleri, noter tasdiki, patent başvurusu ve kaydı, hibeler veya diğer finans kaynakları gibi birimleri de içermelidir. Potansiyel çıkar çatışmaları, mümkün olan en erken evrede tescil edilmelidir.
Projenin tüm finansal kaynakları da açıkça belirtilmelidir. Bu beyanname (Finans Kaynakları Listesi başlığıyla) çalışmanın ayrı bir bölümünde, Referanslar’dan hemen önce yer almalıdır. Yazarların; kendilerine finans kaynağı sağlayan birim(ler)in, eğer varsa, çalışma tertibindeki, bilgi toplama ve analiz etme ve verilerin yorumlanmasındaki, raporların yazımındaki ve çalışmanın yayımlanmak üzere arz edilme kararındaki rolünü belirtmeleri gerekmektedir.
Hakem değerlendirmesi yoluyla elde edilen ayrıcalıklı bilgiler ve fikirler gizli tutulmalı ve kişisel menfaat için kullanılmamalıdır. Hakemler rekabet, iş birliği veya başka türden bir ilişki dolayısıyla, değerlendirdiği makaleyle ilişkisi bulunan yazar, şirket ve kurumlar ile yaşanabilecek çıkar çatışmasıyla sonuçlanacak yazıları değerlendirmeyi kabul etmemelidir.
Kaynakların Tanımı: Diğer yazarların çalışmalarının tanımı düzgün bir şekilde yapılmalıdır. Kaynak gösterilen eserin temel çeperini belirleyen yayımlar alıntılanmalıdır. Bir konuşmadan, mektuplaşmadan ya da üçüncü şahıslarla yapılan bir tartışmadan elde edilen özel bilgiler, kaynağın yazılı izni olmadan kullanılmamalı veya aktarılmamalıdır. Resmî yazışmalar ve başvurular gibi gizli servislerden elde edilen özel bilgiler, bu servislere ilişkin çalışmaların yazarlarının yazılı izni olmadan kullanılmamalıdır.

Diğer etik ihlal türleri şunlardır:

a) Araştırmaların yürütülmesinde kişi, kurum veya kuruluşlardan destek alınmışsa, yapılan yayında bu destek ile katkıların belirtilmemesi,
b) Henüz sunulmamış veya savunularak kabul edilmemiş tez ya da çalışmaların, sahibinin açık izni olmaksızın kaynak olarak kullanılması,
c) Hakemlik ve benzeri amaçlarla inceleme görevi üstlenilen bir eserde yer alan bilgilerin, eser sahibinin açık izni olmaksızın ve yayımlanmadan önce üçüncü kişilerle paylaşılmaması,
d) Bilimsel araştırma için tahsis edilen kaynakların, mekanların, imkanların ve cihazların amacı dışında kullanılması,
e) Dayanağı olmayan, yersiz ve kasıtlı etik ihlal isnatlarında bulunulması,
f) Bilimsel araştırmalarda yapılan anket ve tutum çalışmalarında katılımcıların açık rızasının alınmaması ya da araştırma bir kurum bünyesinde yürütülüyorsa ilgili kurumun izninin sağlanmaması halinde elde edilen verilerin yayımlanması,
g) Bilimsel çalışmalarda, diğer kişi ve kurumlardan temin edilen veri ve bilgilerin, izin verildiği ölçü ve yöntemlerin dışında kullanılması; bu bilgilerin gizliliğine riayet edilmemesi ve korunmasının sağlanmaması,
h) Akademik atama ve yükseltme süreçlerinde, bilimsel araştırma ve yayınlara ilişkin yanlış veya yanıltıcı beyanda bulunulması.

Etik Kurul İzni

Dergimizde yayımlanmak üzere gönderilen, etik kurul onayı gerektiren tüm bilim alanlarındaki çalışmalar için ilgili etik kurul onayının alınmış olması zorunludur. Çalışmaya ilişkin etik kurul onayına dair bilgiler (kurul adı, tarih ve karar numarası) makale metni içerisinde açık, tam ve doğru biçimde belirtilmelidir. Ulakbim TR Dizin’in 2020 yılından itibaren yürürlüğe koyduğu düzenlemeler uyarınca, etik kurul onayı bulunmayan çalışmalar dergimizde değerlendirme sürecine alınmamaktadır.

Etik Kurul İzni Gerektiren Araştırmalar

Dergimiz kapsamında etik kurul izni gerektiren araştırmalar aşağıdaki çalışma türlerini içermektedir:

Anket, mülakat, odak grup görüşmesi, gözlem ve benzeri veri toplama teknikleri aracılığıyla katılımcılardan veri elde edilmesine dayanan; nitel veya nicel yöntemlerle yürütülen tüm araştırmalar,
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu çerçevesinde gerçekleştirilen retrospektif çalışmalar.

Bu nitelikteki çalışmaların bilimsel değerlendirme sürecine alınabilmesi için ilgili etik kurul onayının önceden temin edilmiş olması ve söz konusu onayın makale metninde açık ve ayrıntılı biçimde belirtilmesi zorunludur.

İntihali Ortaya Çıkarma

Dergimize yayımlanmak üzere gönderilen tüm çalışmalar, intihal.net yazılımı aracılığıyla benzerlik analizine tabi tutulmakta; bu suretle makalelerin daha önce yayımlanmamış olduğu ve intihal unsuru içermediği doğrulanmaktadır.

Dergiye iletilen ya da yayımlanmış bir çalışmada intihal tespit edilmesi durumunda ise dergi yönetimi, COPE ilkeleri doğrultusunda (Plagiarism in a Submitted Manuscript; Plagiarism in a Published Article) gerekli işlemleri tesis etmektedir.

Yapay Zeka Kullanımı

Dergimize iletilen çalışmalarda, makalenin özgünlüğüne ve bilimsel niteliğine zarar vermemek kaydıyla yapay zekâ araçlarının kullanımına izin verilmektedir. Bununla birlikte, söz konusu kullanımın etik ilke ve kurallar çerçevesinde gerçekleştirilmesi zorunludur. Uydurma veri üretimi, veri manipülasyonu, yanıltıcı içerik oluşturma veya benzeri etik dışı amaçlarla yapay zekâdan yararlanılması kesinlikle yasaktır.

Yapay zekâ kullanımını içeren çalışmalar bakımından, bu hususun makale gönderim aşamasında dergiye açık ve şeffaf biçimde beyan edilmesi gerekmektedir. Yapay zekâ kullanımına ilişkin her türlü hukuki ve etik sorumluluk yazarlara aittir.

Gizlilik Beyanı

Dergimize gönderilen tüm kişisel veriler korunmaktadır. Yazar, Hakem ve diğer gerçek kişilere ait veriler üçüncü kişi ve kurumlarla paylaşılmaz.

Düzeltme, Geri Çekme, Endişe İfadesi

Editörler, yayımlanmış bir makalede bulguları, yorumları veya sonuçları etkilemeyen nitelikte küçük hatalar tespit edilmesi hâlinde, düzeltme (corrigendum/erratum) yayımlamayı değerlendirebilirler. Buna karşılık, araştırmanın bulgularını ve sonuçlarını geçersiz kılacak derecede ciddi hata ya da etik ihlalin söz konusu olması durumunda, makalenin geri çekilmesi gündeme alınmalıdır.

Yazarlar, yayımlanmış çalışmalarında önemli bir hata veya yanlışlık tespit etmeleri hâlinde, gerekli düzeltmenin yapılması ya da makalenin geri çekilmesi amacıyla editörü ivedilikle bilgilendirmekle yükümlüdür.

Düzeltme, geri çekme veya endişe ifadesi (expression of concern) süreçlerinde COPE ilkeleri esas alınır.

Dergimize Yapılacak Şikayet ve İtirazlar

Dergimiz veya dergi kurullarımızda yer alan kurul üyelerinin sorumluluğunda olan içerik, prosedürler veya politikalarla ilgili şikayet ve itirazlarınızı dergi@isam.org.tr adresine e-posta ile iletebilirsiniz. Dergimize iletilen şikayetler ve itirazlar dikkatle inceler COPE ilkeleri kapsamında değerlendirilir.

Yayın Etiği ve Yayın İstismarı